Khi hiệu suất làm việc bắt đầu giảm sút, các mối quan hệ trở nên căng thẳng, hay năng lượng liên tục cạn kiệt, phần lớn chúng ta cho rằng nguyên nhân đến từ áp lực bên ngoài, như là công việc ngày càng nhiều hơn, kỳ vọng cao hơn, cuộc sống trở nên phức tạp hơn.

Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy một góc nhìn sâu hơn. Năm 2024, Harvard Business Publishing chỉ ra rằng sự mệt mỏi tinh thần của nhiều người không đơn thuần đến từ khối lượng công việc, mà xuất phát từ những áp lực nội tại chưa được giải quyết, như những suy nghĩ kéo dài, những vấn đề chưa được nói ra, hay những căng thẳng cảm xúc âm thầm tích tụ theo thời gian. Đồng thời vào năm 2023, nghiên cứu của University College London cho thấy trạng thái quá tải về nhận thức và cảm xúc có thể làm giảm sự minh mẫn và khả năng ra quyết định, ngay cả khi áp lực bên ngoài không thay đổi.

Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng: nếu áp lực không hoàn toàn đến từ bên ngoài, vậy điều gì đang duy trì nó bên trong mỗi người?

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Angeline V. Teo, người được nhiều chuyên gia gọi là “Bác sĩ tại nơi làm việc”, rất nhiều người vẫn đang hoạt động tốt ở bên ngoài, tuy nhiên bên trong lại đang mang theo những suy nghĩ, cảm xúc và kỳ vọng chưa được giải tỏa. Theo thời gian, sự tích tụ âm thầm này trở thành một dạng áp lực kéo dài mà chính họ đôi khi cũng không nhận ra.

Những gánh nặng vô hình chúng ta đang mang theo

Trong công việc, gia đình và cuộc sống cá nhân, con người hiện không chỉ xử lý những vấn đề đang diễn ra trước mắt. Họ còn mang theo những quyết định, những cuộc trò chuyện bị trì hoãn, các kỳ vọng không rõ ràng và những phản ứng cảm xúc chưa được giải quyết.

Từng vấn đề riêng lẻ có thể trông không đáng kể. Tuy nhiên khi cộng dồn lại, chúng tạo thành một “gánh nặng vô hình” chiếm lấy không gian tinh thần mỗi ngày. Khác với một công việc có thể hoàn thành và kết thúc, những điều chưa được giải quyết thường tiếp tục tồn tại và thậm chí trở nên nặng nề hơn dưới áp lực.

Giáo sư, tiến sĩ Angeline nhấn mạnh rằng sự mệt mỏi hiện đại không phải lúc nào cũng đến từ việc con người làm quá nhiều, mà đến từ việc có quá nhiều điều vẫn còn dang dở bên trong họ.

Trong công việc: Khi thiếu sự rõ ràng

Tại một số môi trường làm việc, kết quả và tốc độ thường được ưu tiên hơn sự rõ ràng. Vì vậy, mọi người vẫn tiếp tục làm việc dù kỳ vọng, trách nhiệm hay cách phối hợp chưa thực sự được thống nhất. Theo thời gian, điều này dễ dẫn đến suy nghĩ quá mức, chậm ra quyết định, ngại giao tiếp và tạo ra áp lực tinh thần không cần thiết.

Theo góc nhìn của Giáo sư, tiến sĩ Angeline, nhiều khó khăn trong công việc không nằm ở độ khó của vấn đề, mà nằm ở sự thiếu rõ ràng xoay quanh vấn đề đó.

Tuy nhiên, Bà cũng cho rằng nhiều người đang hiểu sai về “sự rõ ràng” trong giao tiếp. Rõ ràng không chỉ là trách nhiệm của người nói. Đó là quá trình hai chiều, không chỉ nằm ở cách truyền đạt, mà còn ở cách lắng nghe, tiếp nhận và diễn giải thông tin.

Một thông điệp được nói rõ chưa chắc đã được hiểu đúng. Sự lệch nhau trong nhận thức có thể đến từ thiếu tập trung, rào cản ngôn ngữ, cách lựa chọn từ ngữ, giọng điệu, hoặc sự khác biệt văn hóa trong cách hiểu vấn đề.

Vì vậy, làm rõ thông tin chưa bao giờ là điều đơn giản. Giao tiếp hiệu quả đòi hỏi nỗ lực từ cả hai phía, sự chủ động truyền đạt rõ ràng, đồng thời có đủ kỷ luật để lắng nghe, xác nhận giả định và kiểm tra lại sự thấu hiểu.

Trong thực tế, nhiều áp lực có thể được giảm thiểu đáng kể khi các vấn đề được làm rõ sớm, thay vì âm thầm tiếp tục làm việc trong trạng thái mơ hồ.

Trong gia đình: Sức nặng của những điều không được nói ra

Nếu môi trường công việc được vận hành bởi hiệu suất, thì gia đình lại được xây dựng trên các mối quan hệ. Nhưng cũng chính trong không gian này, con người thường né tránh những cuộc trò chuyện khó khăn nhiều hơn.

Nhiều người chọn im lặng hoặc kìm nén suy nghĩ để giữ sự hòa thuận. Dù xuất phát từ ý tốt, điều đó dần tạo ra những kỳ vọng và giả định không được chia sẻ rõ ràng.

Giáo sư, tiến sĩ Angeline cho rằng trong gia đình, sự im lặng thường bị nhầm tưởng là sự ổn định. Nhưng theo thời gian, im lặng có thể tạo ra khoảng cách thay vì sự kết nối.

Khi những suy nghĩ và kỳ vọng không được nói ra, mỗi người sẽ tự hình thành cách hiểu riêng của mình, và những cách hiểu đó không phải lúc nào cũng giống nhau. Từ đó, những căng thẳng âm thầm bắt đầu xuất hiện và leo thang mà không tự biến mất.

“Tôi” cũng quan trọng: Khi thiếu sự rõ ràng bên trong chính mình

Bên cạnh công việc và các mối quan hệ, còn một khía cạnh khác rất quan trọng, đó là mối quan hệ của mỗi người với chính bản thân mình. Và đây thường là nơi thiếu sự rõ ràng nhiều nhất, nhưng lại ít được chú ý nhất.

Khi thiếu sự suy ngẫm và nhận thức nội tâm, nhiều người vẫn tiếp tục vận hành mỗi ngày mà không thực sự hiểu điều gì đang ảnh hưởng đến năng lượng, quyết định hay định hướng sống của mình.

Giáo sư, tiến sĩ Angeline nhấn mạnh rằng khi bên trong thiếu sự rõ ràng, ngay cả những quyết định đơn giản cũng có thể trở nên phức tạp hơn mức cần thiết.

Việc thiếu nhận thức về bản thân không làm áp lực biến mất. Nó chỉ khiến áp lực lan sang nhiều khía cạnh khác của cuộc sống. Và khi đó, con người thường phản ứng theo cảm xúc tức thời thay vì chủ động lựa chọn cách ứng xử phù hợp.

Vì sao sự im lặng vẫn tiếp diễn?

Dù tác động lớn, những áp lực tinh thần và cảm xúc vô hình vẫn thường bị bỏ qua vì sự im lặng mang lại cảm giác ổn định trong ngắn hạn. Nó giúp con người tiếp tục vận hành mà không phải đối diện ngay với sự khó chịu hay bất định, đặc biệt trong những môi trường mà việc thể hiện sự bối rối hoặc áp lực có thể bị xem là yếu kém.

Tuy nhiên, theo Giáo sư, tiến sĩ Angeline, đây không phải là sự “ổn định”, mà là một quá trình tích tụ âm thầm. Những điều không được xử lý sẽ không tự biến mất. Theo thời gian, chúng trở thành nguồn áp lực kéo dài bên trong mỗi người.

Từ tích tụ đến sự rõ ràng

Sự thay đổi thực sự bắt đầu khi con người ngừng nhìn “stress” như một khối áp lực khổng lồ, và bắt đầu tách nó thành từng phần cụ thể.

Nhiều khi, áp lực đơn giản chỉ là sự cộng dồn của những quyết định bị trì hoãn, các cuộc trò chuyện chưa hoàn thành, kỳ vọng chưa rõ ràng và những cảm xúc chưa được thừa nhận.

Khi từng yếu tố được gọi tên rõ ràng, chúng trở nên dễ quản lý hơn. Sự rõ ràng không làm cuộc sống bớt phức tạp, tuy nhiên giúp con người điều hướng sự phức tạp đó hiệu quả hơn.

Theo Giáo sư, tiến sĩ Angeline, mục tiêu không phải là giải quyết mọi thứ ngay lập tức, mà là hiểu đúng vấn đề. Khi một điều gì đó được nhìn nhận rõ ràng, con người sẽ có khả năng phản hồi phù hợp thay vì phản ứng theo bản năng.

Một cách tiếp cận bền vững hơn

Trong một thế giới ngày càng nhiều áp lực, kỳ vọng áp lực sẽ biến mất hoàn toàn là điều không thực tế. Điều có thể thay đổi là cách mỗi người đối diện với nó.

Điều đó bắt đầu từ sự chú ý chủ động, làm rõ những điều chưa rõ trong công việc, đối diện với những điều chưa được nói ra trong các mối quan hệ, và dành thời gian để hiểu rõ trạng thái bên trong của chính mình.

Theo thời gian, những hành động nhỏ nhưng có chủ đích này giúp giảm bớt sự tích tụ vô hình và khôi phục lại định hướng trong cuộc sống.

Giáo sư, Tiến sĩ Angeline kết luận rằng sự rõ ràng không tự nhiên xuất hiện. Nó được tạo ra khi con người sẵn sàng đối diện với những điều mình đã bỏ quên quá lâu. Và chính sự sẵn sàng đó thường là ranh giới giữa việc tiếp tục mang theo gánh nặng và bắt đầu bước tiếp một cách nhẹ nhàng hơn.

Lưu ý: bài viết mang tính chất chia sẻ góc nhìn và định hướng, không thay thế cho quá trình đánh giá chuyên sâu đối với từng cá nhân. Để có giải pháp phù hợp với bối cảnh cụ thể, nên tham khảo thêm tư vấn chuyên môn hoặc chương trình executive coaching chuyên biệt.

Giáo sư, Tiến sĩ Angeline V. Teo, hay Bác sĩ tại nơi làm việc, là chuyên gia cố vấn quốc tế với hơn 35 năm kinh nghiệm đồng hành cùng các tập đoàn đa quốc gia. Bà được trao tặng danh hiệu Giáo sư Danh dự về Triết lý trong Lãnh đạo & Kinh doanh, Tiến sĩ Quản trị Kinh doanh từ European Institute of Management & Technology, và Thạc sĩ Marketing của University of Strathclyde, Vương quốc Anh. Ngoài ra, Bà là đồng tác giả sách cùng các diễn giả hàng đầu như Brian Tracy và Stephen Covey. Với sự am hiểu sâu sắc về môi trường đa văn hóa, Bà chuyên giúp các nhà lãnh đạo tối ưu hóa hiệu suất, vượt qua áp lực và dung hòa trọn vẹn giữa sự nghiệp cùng cuộc sống gia đình. 
Nếu bạn đang gặp phải những vấn đề về lãnh đạo có thể liên lạc với The Workplace Doctor – Giáo sư, Tiến sĩ Angeline V. Teo qua: [email protected]

Theo Men&life