Trong hành trình sáng tạo, Leon Quang Lê luôn khẳng định anh làm phim không để thể hiện dấu ấn cá nhân hay phô trương bản thân, mà đơn giản để thỏa mãn tình yêu dành cho nghệ thuật, và thực hiện mỗi tác phẩm bằng tâm huyết cùng mức độ chỉn chu cao nhất trong khả năng của mình..

Có một nghịch lý thú vị trong sự nghiệp của Leon Quang Lê (Leon Lê): dù Song Lang và Quán Kỳ Nam không tạo được thành công về mặt phòng vé ở trong nước, nhưng cả hai bộ phim lại được khán giả quốc tế đón nhận nồng nhiệt và ghi dấu tại nhiều liên hoan phim uy tín. Ở cả hai tác phẩm, Leon Lê đặt cảm xúc, ký ức và chiều sâu văn hóa vào trung tâm câu chuyện; không chạy theo thị hiếu nhưng để lại dư âm bền bỉ và lâu dài trong lòng khán giả.

Quán Kỳ Nam vừa ra mắt như một lát cắt tinh tế về Sài Gòn thập niên 1980; mềm mại như một bài thơ, nhưng cũng đủ dũng cảm để chạm vào những khoảng lặng của lịch sử và những mối quan hệ phức cảm giữa con người với con người. Những người đàn ông trong phim lịch lãm, tri thức và giàu nội lực, không chỉ là hình ảnh của một thời, mà còn phản chiếu thế giới nội tâm của chính Leon Lê: một nghệ sĩ tin rằng sự tử tế, chân thành là giá trị không bao giờ lỗi thời.

HÀI HƯỚC, BAY BỔNG NHƯNG KHÔNG THỎA HIỆP
Anh từng chia sẻ: anh viết Quán Kỳ Nam cho diễn viên Liên Bỉnh Phát, vậy nếu không có Liên Bỉnh Phát thì có Quán Kỳ Nam hay không?
Tôi nghĩ rằng ngay cả khi không có Liên Bỉnh Phát thì phim Quán Kỳ Nam vẫn sẽ ra đời, bởi động lực ban đầu của tôi luôn xuất phát từ câu chuyện mà tôi muốn kể. Tuy nhiên, nhân vật Khang chắc chắn sẽ rất khác. Vì nhiều phẩm chất mà tôi trân trọng ở Phát: sự tử tế, chân thành và một trái tim ấm áp, đã trở thành chất liệu quan trọng để tôi xây dựng nên Khang. 
Có thể nói, Phát không quyết định sự tồn tại của Quán Kỳ Nam. Nhưng, ảnh hưởng của Phát đã giúp nhân vật Khang trở nên sống động và đầy cảm xúc hơn.

Quán Kỳ Nam khắc họa một nhân vật Khang lịch lãm, tinh tế, nội lực và tri thức. Đó có phải là hình ảnh mẫu người đàn ông lý tưởng đối với anh? 
Những phẩm chất như lịch lãm, tinh tế, nội lực hay tri thức đều là điều đáng quý ở bất kỳ con người nào, chứ không chỉ ở hình mẫu đàn ông lý tưởng. Nhưng với tôi, cốt lõi nhất vẫn là sự tử tế và chân thành. Nếu thiếu hai điều này, mọi phẩm chất khác dù có rực rỡ đến đâu cũng trở nên vô nghĩa.

" Tiêu chí làm phim của tôi là đạt được những yêu cầu nghệ thuật mà bản thân đặt ra. Đó là ưu tiên số một! Tôi không buồn vì phim không đạt doanh thu lớn, vì ngay từ đầu tôi đã biết rõ vị trí của mình trong thị trường điện ảnh Việt và chọn cách kể câu chuyện theo đúng niềm tin nghệ thuật."

Cả nhân vật Khang hay ông Hạo - một người nho nhã, thanh lịch, thâm trầm, có tâm hồn nghệ sĩ, yêu cái đẹp - nhưng họ là những người thuộc về quá khứ, của thập niên 1980. Trong cuộc sống hiện nay, anh gặp được những người đàn ông như vậy hay không?  
Có chứ. Chỉ là cách họ thể hiện những phẩm chất ấy ngày nay đã khác đi. Vẫn có những người đàn ông nho nhã, thanh lịch, có tâm hồn nghệ sĩ và biết yêu cái đẹp, nhưng họ mang tinh thần của thời đại mới. Bởi một số nét được xem là tế nhị, chuẩn mực trong thập niên 1980, nếu đặt vào hiện tại có thể trở thành kiểu cách, rườm rà hoặc không còn phù hợp nữa.
Tôi hoạt động gần trong môi trường sáng tạo nghệ thuật, nên việc gặp gỡ, trò chuyện với các văn nghệ sĩ, những người có tâm hồn bay bổng và luôn hướng đến cái đẹp là chuyện diễn ra hằng ngày. Và chắc chắn “gần đèn thì sáng”, chúng tôi ảnh hưởng lẫn nhau ở tư duy, góc nhìn lẫn cảm xúc dành cho cuộc sống và nghệ thuật. Những con người như thế, theo cách riêng của họ, vẫn mang tinh thần của Khang hay ông Hạo, chỉ khác là được đặt trong một nhịp sống hiện đại hơn.

Ê kíp làm phim nói rằng anh là người khó tính và kỹ tính, ở ngoài đời Leon Le có vậy không?
Tính tôi khá bay bổng, hài hước và dễ hòa vào mọi môi trường sống xung quanh. Nhưng với công việc, tôi rất kỷ luật. Đã làm thì phải làm đến tận cùng khả năng, để sau này nhìn lại không phải nuối tiếc bất cứ điều gì.

Trong công việc cũng như trong các mối quan hệ, tôi đề cao chữ tín, sự rạch ròi, minh bạch và trung thực. Tôi tin vào việc “nói ít, làm nhiều”, và một khi đã hứa điều gì thì phải thực hiện đến nơi đến chốn. Với bạn bè, đồng nghiệp hay trong tình cảm, tôi luôn sẵn sàng cho đi hết mình, thậm chí hy sinh nếu cần. Nhưng đổi lại, nếu cảm nhận được sự phản bội hay dối trá, tôi lập tức cắt đứt mối quan hệ để giữ gìn sự bình yên cho chính mình. Với tôi, đây chỉ là nguyên tắc sống để công việc hiệu quả hơn và các mối quan hệ được trong lành, tử tế hơn.

KHÔNG LÀM PHIM ĐỂ THỂ HIỆN BẢN THÂN
Trên mạng xã hội, Quán Kỳ Nam được nhiều trí thức khen ngợi, nhưng cũng có ý kiến cho rằng, nếu không am hiểu kiến thức về văn chương, lịch sử, âm nhạc hay điện ảnh, thì đừng nên đi xem Quán Kỳ Nam? Anh nghĩ sao về ý kiến này?  
Đúng là khán giả am hiểu văn chương, lịch sử, âm nhạc hay từng sống ở Sài Gòn thập niên 1980 sẽ dễ đồng cảm với Quán Kỳ Nam hơn. Nhưng khi phim chiếu ở các liên hoan quốc tế, tôi thấy khán giả nước ngoài, dù khác biệt văn hoá và bị giới hạn bởi phụ đề vẫn cảm được tinh thần bộ phim.
Điều đó cho thấy người xem không cần phải nắm hết các lớp văn học hay điện ảnh mà tôi lồng ghép. Những yếu tố ấy chỉ để bộ phim thêm chiều sâu, chứ không phải để thử thách ai.
Tôi nghĩ thị trường điện ảnh của chúng ta còn thiếu sự đa dạng, nên gu thưởng thức của khán giả chưa thật sự được mở rộng. Khi có nhiều lựa chọn hơn, người xem sẽ tự nhiên quen với những bộ phim đa tầng nghĩa, và có thể tiếp nhận chúng một cách nhẹ nhàng hơn.

Trong bối cảnh điện ảnh Việt đầy thử thách, động lực nào khiến anh vẫn muốn kể những câu chuyện khó, đẹp, nhưng lại không chiều theo thị hiếu công chúng, doanh thu không cao? Tiêu chí của anh khi bắt tay vào thực hiện một bộ phim là gì?
Tiêu chí của tôi khi làm phim luôn là đạt được những yêu cầu nghệ thuật mà bản thân đặt ra. Đó là ưu tiên số một. Tôi không buồn vì phim không đạt doanh thu lớn, vì ngay từ đầu tôi đã biết rõ vị trí của mình trong thị trường điện ảnh Việt và chọn cách kể câu chuyện theo đúng niềm tin nghệ thuật.
Điều khiến tôi trăn trở là cách phát hành phim trong nước hiện nay chỉ theo một công thức duy nhất: chiếu “sneak show”, rồi dựa vào hai ngày đó để quyết định lịch chiếu ba ngày cuối tuần, và ba ngày này lại là thước đo để phim được ở lại rạp hay rời rạp. Mọi thể loại phim, từ thương mại đến nghệ thuật, đều bị áp vào cùng một quy trình.
Trong khi đó, thế giới có nhiều mô hình linh hoạt hơn: Wide Release cho bom tấn; Limited Release cho phim độc lập và nghệ thuật; Day-and-Date Release cho một số thể loại; và mô hình Theatrical “Window” rồi mới lên Streaming, giúp phim có thời gian tạo hiệu ứng trước khi ra nền tảng số.
Việc thiếu đa dạng chiến lược phát hành khiến những tác phẩm như Quán Kỳ Nam khó tiếp cận đúng khán giả. Nhưng, điều này không khiến tôi nản lòng. Tôi vẫn muốn tiếp tục làm những bộ phim khó và đẹp, vì tôi tin điện ảnh cần nhiều tiếng nói khác nhau, không chỉ những gì chạy theo thị hiếu.

"Tôi thật sự chưa bao giờ nghĩ đến việc tạo “dấu ấn” cho riêng mình, vì như tôi đã chia sẻ, tôi không làm phim để thể hiện bản thân. Nếu phải nói về một thứ có thể xem như “thương hiệu”, thì tôi chỉ mong khi khán giả nghe đến tên một bộ phim của Leon Lê, họ có thể tin rằng đó là một dự án được làm bởi người yêu nghệ thuật, với sự tâm huyết và chỉn chu cao nhất."

Đâu là điểm dấu ấn riêng trong phim của anh mà anh muốn khi khán giả xem hoặc người khác nhìn vào biết ngay là Leon Le?
Tôi thật sự chưa bao giờ nghĩ đến việc tạo “dấu ấn” cho riêng mình, vì như tôi đã chia sẻ, tôi không làm phim để thể hiện bản thân. Nếu phải nói về một thứ có thể xem như “thương hiệu”, thì tôi chỉ mong khi khán giả nghe đến tên một bộ phim của Leon Lê, họ có thể tin rằng đó là một dự án được làm bởi người yêu nghệ thuật, với sự tâm huyết và chỉn chu cao nhất.
Với tôi, mỗi bộ phim cần được kể bằng cách phù hợp và trọn vẹn nhất với chính câu chuyện đó, chứ không phải để tôi ghi dấu cá nhân hay chứng tỏ mình.

THẤY TRỌN VẸN KHI ĐƯỢC SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT
Trong cuộc sống và cả khi làm phim, có điều gì anh quyết không thỏa hiệp? 
Tôi không thỏa hiệp khi đã xác định rõ tiêu chí cho mình, trong cuộc sống cũng như khi làm phim. Một khi đã đặt ra mục tiêu và tinh thần cho một dự án nghệ thuật, tôi sẽ không đi nửa vời hay thay đổi giữa chừng chỉ để chiều theo số đông, tiếp cận nhiều khán giả hơn hay bán được nhiều vé hơn.
Tôi giữ vững lập trường, nhưng điều đó không có nghĩa tôi bảo thủ. Tôi luôn sẵn sàng lắng nghe những ý kiến mới để mở mang tư duy và phát triển bản thân, chỉ là tôi không để mình bị lung lay khỏi giá trị cốt lõi đã lựa chọn.

Anh sinh ra ở Việt Nam, rồi sang Mỹ học tập, sinh sống và làm việc, rồi  lại quay về Việt Nam với những dự án sáng tạo. Ở nơi nào anh cảm thấy mình “trọn vẹn” hơn?
Khi ở New York, tôi lập tức bị cuốn vào nhịp sống nơi đó, và Sài Gòn dường như chỉ còn như một giấc mơ xa. Ngược lại, khi trở về Việt Nam, tôi cũng không hề nhung nhớ những ngày sống bên kia đại dương. Có người nói đó là vì tôi luôn sống trọn vẹn với hiện tại. Tôi cũng không chắc, nhưng tôi biết một điều: ở bất cứ không gian hay thời điểm nào mà tôi có thể sáng tạo nghệ thuật, thì nơi đó đối với tôi đã là trọn vẹn.
Những đối tượng nào, hay yếu tố nào đã “tâm dưỡng” Leon Lê để có một tác phẩm như Quán Kỳ Nam? 
Tôi nghĩ “tâm dưỡng” lớn nhất của mình chính là 13 năm tuổi thơ ở Sài Gòn thập niên 80, cùng quãng đời trưởng thành ở nước ngoài sau đó. Nếu rời Việt Nam sớm hơn vài năm, có lẽ ký ức về Sài Gòn trong tôi đã không đậm sâu đến vậy. Và những năm sống ở Mỹ lại giúp tôi nhìn rõ hơn giá trị của văn hóa, lịch sử và con người Việt Nam. Hai khoảng thời gian ấy, một bên là ký ức gốc rễ, một bên là sự trưởng thành và đối chiếu, không chỉ nuôi dưỡng để Quán Kỳ Nam ra đời, mà còn góp phần hình thành nên người nghệ sĩ mà tôi là hôm nay.
Xin cảm ơn những chia sẻ của anh!

PHỎNG VẤN NHANH
• 3 từ tự miêu tả về bản thân

Lãng mạn, quyết liệt, chân thành.

• Điều kinh khủng nhất với Leon Lê là gì?

Sự chờ đợi. 

• Điều gì khiến anh hạnh phúc nhất?

Sáng tạo.

• Với Leon Lê, thế nào là một bộ phim hay?

Một bộ phim làm cho tôi vương vấn mãi, và muốn xem đi xem lại.

• 3 bộ phim yêu thích nhất?

Sense and Sensibilities, Pride and Prejudice, Đông Tà Tây Độc (Ashes of Time). Đây là 3 phim mà tôi xem đi xem lại không dưới trăm lần. 

• Nhân vật ảnh hưởng lớn đến cuộc đời hay sự nghiệp hoạt động nghệ thuật của anh?

Chị Nguyễn Thị Minh Ngọc, người cùng tôi viết nên Song Lang và Quán Kỳ Nam.

• Một điều ước cho năm 2026?

Hoàn tất kịch bản cho dự án kế tiếp. 
 

 Bài: Đoàn Phúc, Thảo Hương
Hình ảnh: Nhân vật cung cấp

Theo Men&life