Lịch sử của chiếc bánh bagel, biểu tượng ẩm thực của người Mỹ gốc Do Thái, ẩn chứa nhiều điều bất ngờ. Nguồn gốc của chiếc bánh là một minh chứng sinh động cho sự sáng tạo và nghị lực của con người.

Mỗi sáng, hàng triệu người trên thế giới bắt đầu ngày mới với một chiếc bánh bagel thơm ngon. Loại bánh mì có hình vòng tròn này không chỉ là một món ăn sáng quen thuộc mà còn mang trong mình một lịch sử lâu đời gắn liền với cộng đồng người Do Thái. Từ những lò bánh truyền thống ở Đông Âu cho đến các công đoàn bảo vệ nghề làm bánh bagel ở Mỹ đầu thế kỷ 20, chiếc bánh này đã trở thành một biểu tượng của văn hóa ẩm thực.

Riêng tại Mỹ, bagel đã trở thành một phần không thể thiếu trong bữa sáng của hàng triệu người Mỹ. Con số 202 triệu người đã thưởng thức bagel trong năm 2020 cho thấy sự phổ biến rộng rãi của loại bánh này. Truyền thống thưởng thức bagel với các loại nhân khác nhau, như cá hồi xông khói và kem phô mai, đã trở thành một nét văn hóa ẩm thực độc đáo có nguồn gốc từ cộng đồng người Do Thái.

Xoay quanh chiếc bánh bagel là vô vàn những câu chuyện huyền thoại, từ việc bánh  ra đời để ăn mừng chiến thắng cho đến những câu chuyện liên quan đến luật pháp hà khắc. Nhưng sự thật về nguồn gốc của chiếc bagel này lại thú vị hơn nhiều. Hãy cùng khám phá câu chuyện thực sự đằng sau chiếc bánh và lý do tại sao nó vẫn được yêu thích đến ngày nay.

Bagel ra đời như thế nào?

Có rất nhiều câu chuyện ly kỳ về nguồn gốc của bagel. Người ta kể rằng, bánh bagel ra đời sau trận chiến Vienna năm 1683 để vinh danh vua Ba Lan John III Sobieski. Cũng có truyền thuyết khác cho rằng, những người thợ làm bánh Do Thái ở thế kỷ thứ 9 đã sáng tạo ra bagel để đối phó với luật cấm nướng bánh khắc nghiệt.

Maria Balinska, tác giả của cuốn sách “The Bagel: The Surprising History of a Modest Bread”, đã bác bỏ những câu chuyện trên về nguồn gốc của bagel. Bà cho rằng bagel từng là một loại bánh mì cao cấp và được đánh giá cao.

Có nhiều phương pháp để tạo hình bagel. Một phương pháp truyền thống mà nhiều cửa hàng sử dụng là cuộn bột bagel thành những khúc dài và ghép hai đầu lại với nhau. Hoặc một phương pháp đơn giản khác là chọc một lỗ ở giữa những vòng bagel, rồi kéo nhẹ ra khoảng 1/3 đường kính của bánh. Sau đó, luộc bagel qua nước sôi trước khi nướng, để tạo ra lớp vỏ ngoài giòn và phần ruột bên trong mềm dai.

Balinska đã chỉ ra rằng, lịch sử của bagel bắt đầu từ thế kỷ 13, sớm hơn nhiều so với những gì chúng ta vẫn nghĩ. Bà đã theo dấu loại bánh mì này đến những người thợ làm bánh Do Thái ở Đông Âu. Dù bị giới hạn bởi những luật lệ bất công, những người thợ làm bánh này vẫn tìm được một khoảng trống để thể hiện tài năng của mình khi được phép bán bánh cho cả người Do Thái và người Cơ đốc giáo.

Obwarzanek, một loại bánh mì hình vòng luộc chín, là sản phẩm chủ lực của các thợ làm bánh Do Thái. Loại bánh này rất được ưa chuộng, đặc biệt là trong mùa Chay khi người Cơ đốc giáo tìm kiếm món ăn chay nhẹ nhàng. Người ta tin rằng obwarzanek có nguồn gốc từ Đức. Cộng đồng người Do Thái đã biến tấu lại loại bánh này thành một phiên bản nhỏ hơn, gọi là bajgiel hoặc beygal, để phục vụ nhu cầu hàng ngày của cộng đồng mình.

Không lâu sau đó, bagel trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của cộng đồng người Do Thái ở Ba Lan. Chúng được xem như một món quà ý nghĩa dành cho phụ nữ sau sinh, mang theo lời chúc sức khỏe và may mắn cho mẹ con. Bagel cũng góp mặt trong các nghi lễ tang chế, thể hiện sự chia sẻ và đồng cảm. Dần dần, người Cơ đốc giáo cũng yêu thích loại bánh này và mua chúng từ những người thợ làm bánh Do Thái để dùng hàng ngày. Sự phổ biến của bagel càng tăng lên khi Đông Âu đô thị hóa và hiện đại hóa.

Bagel đến Mỹ như thế nào?

Khi người Do Thái ở châu Âu bắt đầu di cư sang Hoa Kỳ vào thế kỷ 19, bagel đã theo họ đến đây. Tuy nhiên, phải mất nhiều thập kỷ bagel mới trở thành một món ăn phổ biến ngoài các khu vực của cộng đồng nhập cư Do Thái. Như nhà sử học Matthew Goodman ghi chú, “Bagel đã tồn tại ở Mỹ trong nhiều thập kỷ chỉ như một hiện tượng của dân tộc thiểu số, hầu như không được biết đến trong xã hội nói chung.”

Người dân xếp hàng mua bagel tại xe đẩy thức ăn trên đường phố New York

Nhưng đối với những người nhập cư Do Thái, món ăn này vẫn giữ vai trò quan trọng - và đóng góp lớn cho phong trào lao động tại Mỹ. Năm 1907, những thợ làm bánh bagel ở New York đã thành lập Liên minh Quốc tế thợ làm bánh bagel với mục tiêu ngăn cản mọi người mua bánh từ các tiệm bánh bóc lột công nhân nhập cư, buộc họ làm việc nhiều giờ với mức lương thấp trong các tiệm bánh nóng bức, đầy rẫy sâu bọ.

Bagel có nhiều loại nhân khác nhau, như kem phô mai hay cá hồi xông khói...

Liên minh toàn Do Thái này đã cẩn thận bảo vệ bí quyết về cách làm bánh và kêu gọi khách hàng người Do Thái mua hàng từ các tiệm bánh thuộc liên minh, thay vì ủng hộ các chủ tiệm bóc lột người nhập cư mới. Thành viên của liên minh đã tổ chức thành công nhiều cuộc đình công trong suốt thế kỷ 20, trở thành một trong những liên minh thành công nhất trong phong trào lao động đang phát triển ở Mỹ.

Các loại bagel khác nhau tại một cửa hàng ở New York

Nhưng sự phổ biến rộng rãi của máy làm bánh bagel - và sự xuất hiện của bagel bên ngoài cộng đồng người Do Thái - đã đánh dấu sự suy tàn của các liên minh làm bánh bagel đầy quyền lực.

Sự lan tỏa của bagel trên thế giới

Bagel đã vượt qua mọi rào cản văn hóa và trở thành một món ăn được yêu thích trên toàn thế giới. Sự linh hoạt và đa dạng của bagel đã giúp món bánh này hòa nhập một cách tự nhiên vào nhiều nền ẩm thực khác nhau, trở thành một món ăn quen thuộc và được lòng mọi người.

Topping trên bagel có thể là hạt mè, hạt poppy...

Quá trình phát triển của bagel đã chứng kiến sự đa dạng hóa về hương vị và cách chế biến. Từ một loại bánh mì đơn giản, bagel đã trở thành một món ăn linh hoạt, có thể kết hợp với nhiều loại nguyên liệu khác nhau để tạo ra vô số món ăn mới. Việc kết hợp bagel với các loại nhân như kem phô mai, cá hồi hun khói đã tạo nên những món ăn sáng tạo và hấp dẫn. Không chỉ vậy, bagel còn trở thành nguyên liệu không thể thiếu trong nhiều món ăn khác nhau, đặc biệt là các loại sandwich, mang đến sự tiện lợi và đa dạng cho bữa ăn.

Những năm gần đây, bagel không ngừng đổi mới. Sự ra đời của bagel giòn, bagel sandwich và cả những loại bagel lấy cảm hứng từ món tráng miệng đã cho thấy sự thích nghi tuyệt vời của bagel trước những xu hướng ẩm thực mới. Tuy nhiên, dù có bao nhiêu biến thể, bản chất truyền thống và ý nghĩa văn hóa của bagel vẫn luôn được gìn giữ.

NHỮNG THÔNG TIN THÚ VỊ KHÁC

Bagel đã từng được du hành  vũ trụ

Bạn có biết rằng bagel đã từng được thưởng thức cả trên trái đất và ngoài vũ trụ không? Năm 2008, phi hành gia Greg Chamitoff đã mang theo 18 chiếc bagel từ tiệm bánh Fairmount ở Montreal lên tàu con thoi Discovery.

Montreal thực sự nổi tiếng về bagel

Montreal nổi tiếng với bagel theo một cách rất riêng. Nếu Philadelphia có cheesesteak và Ý có pasta thì Montreal tự hào với những chiếc bagel độc đáo của mình. Điều gì khiến bagel tại Montreal khác biệt? Đó là quy trình luộc trong nước mật ong trước khi nướng bằng củi, tạo nên một chiếc bagel dai, vàng óng mà người dân địa phương vô cùng yêu thích.

Chiếc bagel lớn nhất nặng 394 kg

Một kỷ lục thế giới đã được thiết lập vào năm 2004 khi hãng Bruegger’s Bagels tạo ra chiếc bagel lớn nhất thế giới. Với trọng lượng lên tới 394 kg, chiếc bánh khổng lồ này đã thu hút sự chú ý của công chúng tại Hội chợ bang New York. Để hoàn thành tác phẩm này, người ta đã sử dụng một lượng nguyên liệu khổng lồ và mất hàng giờ để nướng chín.

Tại sao bagel lại có lỗ tròn?

Câu trả lời đơn giản hơn bạn nghĩ đấy! Lỗ ở giữa bagel giúp bánh chín đều và nhanh hơn, nhờ đó mà phần nhân bên trong được nướng chín hoàn toàn mà không bị cháy xém phần vỏ bên ngoài. Ngoài ra, lỗ hình tròn ở giữa còn giúp người bán hàng dễ dàng xâu các chiếc bagel vào một cây que, tiện lợi cho việc trưng bày và bán hàng.

Bagel “Everything” được tạo ra bởi một cậu bé 15 tuổi?

Loại bagel có tên “Everything” đã trở thành một hiện tượng ẩm thực, nhưng câu hỏi ai là người đầu tiên tạo ra nó vẫn chưa có câu trả lời chính xác. Dave Gussin, một người New York, cho biết anh đã phát minh ra loại bánh này vào những năm 1980 khi còn rất trẻ. Tuy nhiên, tuyên bố này đã gây ra nhiều tranh cãi, khi nhiều người khác cũng đứng ra khẳng định mình là người sáng tạo ra loại bánh này. Dù ai là người đầu tiên sáng tạo đi chăng nữa, thì bagel Everything đã trở thành một trong những loại bagel phổ biến nhất hiện nay.

Apple phải thiết kế lại icon của bagel

Đầu năm 2018, để kỷ niệm ngày Quốc tế Bagel, Thomas Bagels đã cho ra mắt một bộ sưu tập biểu tượng cảm xúc về các món ăn sáng, trong đó có cả bánh bagel phủ bơ. Đến cuối năm đó, Apple cũng chính thức đưa biểu tượng cảm xúc bagel vào hệ thống của mình. Tuy nhiên, nhiều người không hài lòng với thiết kế đơn giản của chiếc bagel này và đã lên tiếng phản đối. Vì vậy, trong bản cập nhật iOS 12.1 beta 4, Apple đã quyết định thiết kế lại biểu tượng này, thêm kem phô mai lên trên. Điều này cho thấy rằng người dùng có những yêu cầu rất cụ thể về các biểu tượng cảm xúc.

Bài TÙNG AN